فارسى ، به ديدهء نقد مىنگرم ، و هم اكنون فيشهايى از استدراكها فراهم آمده است ، تا در واپسين مجلد دورهء متن تازى گرد آيد . و سپس اگر دست دهد ، در چاپ دوم همهء آن موارد اصلاح گردد . از اين رو ، اين ترجمه كه ما با توجه به اين بازنگريها انجام داده‌ايم ، به منزلهء ترجمه‌اى است كه از روى چاپ دوم ما به انجام رسيده باشد . ترجمهء فارسى تجارب الامم اينك كه از مسكويه و تجارب الامم و چگونگى تصحيح متن عربى آن سخن گفتيم ، جا دارد سخنى هم دربارهء ترجمهء فارسى آن بگوييم . در اينجا به چند نكته اشاره مىكنيم : در ترجمهء متن‌هاى تاريخى ، شيوهء مترجمان از دير باز رعايت نوعى هماهنگى با تاريخ زبان متن بوده است . از اين رو ، نثر ترجمه‌هاى اين متون ، عملا تحت تأثير ويژگيهاى فارسى آن زمان از يك سو ، و ويژگيهاى زبان خود متن از سوى ديگر قرار داشته است . بسا كه همين عامل دوم است كه خود سبب شده است تا زبان فارسى در آنجا كه از واژگان تازى عينا و به صراحت وام نمىگيرد ، در پاره‌اى موارد متأثر از ساختار و شيوه‌هاى سخن تازى باشد . وجود نثر كهن فارسى در زمينه‌هاى تاريخى خود ، تعيين كنندهء شيوه‌اى است كه مترجمان در ترجمهء متون كهن تازى در پيش مىگيرند . عملا ، تاريخ تجارب الامم نيز متنى است بازمانده از نيمهء دوم قرن چهارم و همزمان با ترجمهء بلعمى از تاريخ طبرى . ( آغاز ترجمه 352 هجرى ) . ترجمهء بلعمى گذشته از چند و چونى كه در سنجش آن با متن طبرى به ميان مىآيد ، خود يكى از سرچشمه‌هاى مهم نثر پارسى است كه همواره الهام بخش نويسندگان و مترجمان بوده است . نثر ترجمهء ما نيز با توجه به همين نكته انتخاب و با توجه به ويژگيهاى فارسى امروز تعديل شده است . از سويى ، از آنجا كه بخش عمدهء مجلد نخست تجارب الامم ويژهء تاريخ ايران پيش از اسلام است ، گزارش تاريخ آن روزگار ، خود به خود ، به زبانى پارسىتر مىگرايد . براى نمونه ، در ترجمه اندرز اردشير ، يا زندگينامهء خود نوشتهء ( اتوبيوگرافى ) انوشيروان كه از متن‌هاى بازماندهء پيش از اسلام‌اند ، قلم خود به خود در پى واژگان و عبارتهايى است كه از بن پارسىاند و به آسانى تسليم واژگان تازى نمىشود . از اين‌رو ، نثر ترجمهء اين بخش ، اندكى پارسىتر است ، و واژگان تازى كمتر در آن راه يافته است . ولى از آغاز تاريخ اسلام به اين سو ، اين ويژگى در زبان ترجمه‌ام كم رنگ‌تر مىشود و واژگان تازى